Publikacje

Twarze – emocje – charaktery

Twarze – emocje – charaktery - okładkaEwa Skorupa, Twarze – emocje – charaktery. Literacka przygoda z wiedzą o wyglądzie człowieka, Kraków: Wydawnictwo UJ, 2013.

Książka Ewy Skorupy należy do nader nielicznych dotąd w polskim literaturoznawstwie prac, które wnoszą własny oryginalny wkład do nowego a ważnego nurtu badań w humanistyce nad rolą emocji i emocjonalności w kulturze, sztuce, w ludzkich działaniach, zachowaniach oraz psy­cho­lo­gicz­nych i spo­łecz­nych mechanizmach nimi sterujących. Swe pionierskie i monograficzne zarazem studium Ewa Skorupa podzieliła na dwie części. Jedna stanowi pierwsze w tej skali i kompletności w polskiej literaturze przedmiotu kompendium wiedzy o ówczesnych naukowych poglądach na symptomatologię charakterów ludzkich, czy też semiotykę uczuć, odszy­fro­wy­wa­nych z wyglądu zewnętrznego. Część druga natomiast zawiera siedem interpretacyjnych „studiów przypadków", analizujących powieści autorstwa Balzaca, Dickensa, Jeża, Kraszewskiego, Orzeszkowej, Prusa i Sienkiewicza. Książka Ewy Skorupy to – w moim przekonaniu – poważne osiągnięcie naukowe; podejmujące oryginalną problematykę, przemyślane i dobrze skonstruowane. Dzieło, które w sposób systematyczny i przekonujący argumentacyjnie ukazuje, ogólnie biorąc, związki między XIX–wieczną wiedzą o człowieku a literaturą. (z recenzji prof. dr. hab. Ryszarda Nycza).

Poema de vanitate mundi 

Poema de vanitate mundi - okładkaJacob Balde, Poema de vanitate mundi – Zygmunt Brudecki, Sen żywota ludzkiego – Jan Libicki, Sen żywota ludzkiego, oprac. i wstęp M. Kozłowska, Kraków: Wydawnictwo UJ 2013

Dwóch polskich tłumaczy – Zygmunt Brudecki i Jan Libicki – przełożyło w XVII wieku sto strof z łacińskiego poematu o marności świata; twórcą oryginału był niemiecki jezuita Jacob Balde. W niniejszej książce zamieszczono przekłady i ich łacińską podstawę tak, by wszystkie trzy teksty można było z sobą swobodnie porównywać. Edycję poprzedza także wprowadzenie do lektury, które ma pomóc w pełniejszym odbiorze dawnych utworów, a polskie tłumaczenia opatrzono filologicznym komentarzem.

Sen żywota ludzkiego, bo tak rodzimi autorzy postanowili oddać tytuł oryginału, jest w swoich obu wersjach interesującym przykładem recepcji łacińskiej literatury jezuickiej w Polsce. Kunsztowne Poema de vanitate mundi może natomiast wciąż fascynować jako przejaw charakterystycznego dla epoki, eksperymentalnego manieryzmu, jako bogata kolekcja motywów wanitatywnych, jako poetycki obraz wojny trzydziestoletniej, wreszcie – jako głęboko religijne i przesycone dydaktyzmem świadectwo mentalności człowieka XVII wieku.

Pieśni z kancjonałów Jana Seklucjana

Pieśni z kancjonałów Jana Seklucjana - okładkaPieśni z kancjonałów Jana Seklucjana (1547, 1550, 1559) oraz z różnych druków ok. 1554–ok. 1607, przygotowali do wydania A. Kocot i P. Poźniak, Kraków, Musica Iagellonica, 2012 (Hymnorum Poloniae Antiquorum Corpus, vol. 1).

Dotycząca Seklucjana część pierwsza tomu jest dopełnieniem publikacji: Jana Seklucjana Pieśni chrześcijańskie dawniejsze i nowe…, wstęp i opracowanie Anna Kalisz, Kraków, Collegium Columbinum, 2007 (Biblioteka Tradycji, nr 62). W niniejszej edycji zamieszczono pierwsze strofy pieśni z kancjonałów królewieckiego kaznodziei, dokonano natomiast koniecznych emendacji oraz uzupełnień w stosunku do wydania z 2007 r. Część druga to kontynuacja edycji: Polska pieśń wielogłosowa XVI i początku XVII wieku, t. 1.: Nuty i komentarze, t. 2: Teksty, zebrał i przygotował do druku Piotr Poźniak, transkrypcja i opracowanie tekstów staropolskich Wacław Walecki, Kraków, Musica Iagellonica, 2004 (Monumenta Musicae in Polonia, seria B – Collectanea Musicae Artis), w której znalazły się zachowane pieśni wielogłosowe z trzech tzw. kancjonałów składanych (Kancjonału Ossolińskich, Kancjonału Puławskiego i Kancjonału Zamoyskich), a także z Summy nabożeństwaKatechizmu P. Glodiusa. Niniejszy tom zawiera opracowanie pieśni jednogłosowych ze wspomnianych zbiorów (z nutami lub bez), jak również kilka tekstów pieśni pochodzących ze szczątków królewieckiego druku przechowywanych w Kórniku.

Prolegomena do edycji dzieł Piotra Skargi

Prolegomena do edycji dzieł Piotra Skargi - okładkaMagdalena Komorowska, Prolegomena do edycji dzieł Piotra Skargi, Kraków 2012.

Prolegomena do edycji dzieł Piotra Skargi powstały z myślą o przyszłych wydawcach Skargowskiej spuścizny. Pierwsze rozdziały mają charakter monograficzny i są próbą uporządkowania wiedzy o twórczości królewskiego kaznodziei. Autorka omawia dzieła Skargi z punktu widzenia historyka literatury, kreśląc sylwetkę kaznodziei jako pisarza – autora i tłumacza, a takze redaktora własnych dzieł. Drobiazgowe badania źródłowe, na których opiera się niniejsze opracowanie, umożliwiły sformułowanie wniosków także na temat współpracy Skargi z drukarzami oraz typograficznych cech druków zawierających dzieła królewskiego kaznodziei. Prolegomena… zamyka refleksja nad głównymi problemami edytorskimi w Skargowskiej tworczości. Uzupełnieniem rozważań jest spis bibliograficzny edytorsko ważnych wydań dzieł Skargi.

Lekcja historii Jacka Kaczmarskiego

Lekcja historii Jacka Kaczmarskiego - okładkaIwona Grabska, Diana Wasilewska, Lekcja historii Jacka Kaczmarskiego
, Warszawa 2011, 304 s.

Inspiracją dla wielu tekstów znanego poety i pieśniarza Jacka Kaczmarskiego były dzieła sztuki. Bogato ilustrowana książka zawiera 40 reprodukcji dzieł sztuki do 32 wierszy Kaczmarskiego, które stanowią swoistą, poetycką i bardzo osobistą interpretację tych dzieł. Publikację, podzieloną na dwie części: Polskie muzeum i Muzea świata, wieńczy Epilog, w którym znalazł się wiersz Jacka Kaczmarskiego "Sąd nad Goyą" oraz osiem obrazów tego hiszpańskiego artysty, którego twórczość Kaczmarski podziwiał. Książkę uzupełniają komentarze historyczno-plastyczne i literackie. Jedna z autorek, historyk sztuki, analizuje pierwotny kontekst powstania dzieł oraz ich symbolikę. Komentarz wzbogacają fragmenty obrazów, przybliżające czytelnikowi poszczególne elementy, postacie i detale. Druga autorka, filolog polski, pisze o wymowie wierszy i okolicznościach, w jakich Jacek Kaczmarski je tworzył.

Tablica albo Konterfet Cebesa tebańskiego filozofa

Tablica albo Konterfet Cebesa tebańskiego filozofa – okładkaTablica albo Konterfet Cebesa tebańskiego filozofa, tłum. Maciej Wirzbięta, wydała Justyna Kiliańczyk-Zięba, Kraków 2011 (Terminus. Bibliotheca Classica).

Tablica Cebesa (Kebetos pinax, Tabula Cebetis) to grecki dialog pouczający o dobrym, moralnym życiu. Był on jednym z renesansowych bestsellerów: w XVI wieku miał ponad sześćdziesiąt wydań w rozmaitych wersjach językowych. Antyczny tekst, który w formie narracyjnej alegorii przedstawia ludzką egzystencję i duchowy wysiłek, jaki człowiek powinien podjąć, by osiągnąć cnotę i prawdziwe szczęście, odkryli renesansowi humaniści – świadectwa znajomości Tablicy odnajdujemy w piśmiennictwie i zabytkach kultury wizualnej Odrodzenia. W 1581 roku Tabula Cebetis ukazała się również po polsku jako Tablica albo Konterfet Cebesa tebańskiego filozofa. Przyswoił ją polszczyźnie (za pośrednictwem wersji łacińskiej) Maciej Wirzbięta – krakowski drukarz i przyjaciel Mikołaja Reja.

„Przeskoczyć tę studnię strachu". Autor i dzieło a cenzura PRL

„Przeskoczyć tę studnię strachu" - okładka „Przeskoczyć tę studnię strachu". Autor i dzieło a cenzura PRL, red. naukowa oraz wstęp Ewa Skorupa, Kraków: Wydawnictwo UJ, 2010, 184 s.

Niniejsza publikacja jest pracą zbiorową, która powstała po zakończeniu prowadzonego przez autorkę seminarium magisterskiego o ograniczeniach wolności słowa i kultury w rzeczywistości peerelowskiej, wpływie cenzury na kształt polskiego życia artystycznego (muzycznego, literackiego, teatralnego), o sposobach omijania zakazów cenzuralnych, alternatywnych metodach zaistnienia na rynku czytelniczym, a także o trudnych wyborach emigracyjnych. Książka składa się z najciekawszych i zredagowanych na nowo fragmentów prac magisterskich dotykających rozmaitych meandrów kultury w czasach socjalistycznych. Wyodrębniono w niej trzy obszerne działy tematyczne: poezji i muzyki, prozy oraz eseistyki i rozmaitych fenomenów społecznych. Szkice w nich zawarte dotyczą różnych okresów Polski Ludowej i unaoczniają bogactwo problemów, motywów i obrazów tego czasu. 

Polski bez tajemnic

Polski bez tajemnic, cz. 1 - okładka

Ewa Skorupa, Ewa Lipińska, Polski bez tajemnic. Język polski dla studentów niemieckojęzycznych. Cz. 1, Kraków: Wydawnictwo UJ, 2010 (IDIAL)

Polski bez tajemnic (część 1) to podręcznik przeznaczony do nauki języka polskiego jako obcego (poziom B1) dla studentów niemieckojęzycznych, tj. Niemców, Austriaków, niemieckojęzycznych Szwajcarów. Podręcznik powstał w ramach międzynarodowego projektu IDIAL – podręczniki regionalne a dialog interkulturowy. Pomysłodawcą, a zarazem koordynatorem projektu był Uniwersytet w Getyndze, Seminar für Deutsche Philologie. Abteilung Interkulturelle Germanistik. Projekt zakładał, że równoległe z nauką języka następować będzie poznawanie kultury danego kraju, obalanie stereotypów, rozwiewanie wzajemnych uprzedzeń oraz oswajanie się w wiedzą o mentalności innej nacji. IDIAL proponuje (współ)uczestnictwo w komunikacji interkulturowej, w akcie dialogowości, który ma sprawić, że kultura do tej pory obca stanie się bliższa, lepiej zrozumiana, zaakceptowana i (u)szanowana. W przygotowaniu podręcznika duży udział mieli studenci o specjalności edytorskiej, którzy są autorami projektu typograficznego, piktogramów, ilustracji; ponadto wykonali skład i dokonali adiustacji.

 

Polski bez tajemnic, cz. 2 - okładka

Ewa Skorupa, Ewa Lipińska, Polski bez tajemnic. Język polski dla studentów niemieckojęzycznych. Cz. 2, Kraków: Wydawnictwo UJ, 2010 (IDIAL).

Podręcznik Polski bez tajemnic (część 2) powstał w ramach międzynarodowego projektu IDIAL – podręczniki regionalne a dialog interkulturowy. Stanowi on kontynuację części pierwszej (lekcje 1-8). Zagadnienia części drugiej (lekcje 9-16) dotyczą – zgodnie z przesłaniem projektu – ważnych i międzykulturowych tematów. Podręcznik ten składa się z ośmiu jednostek lekcyjnych o podobnej strukturze, co część pierwsza, z wyjątkiem rozdziałów 14. i 15., które pomyślane zostały jako uzupełnienie kompetencji językowych z zakresu literatury polskiej. Teksty literackie dopasowano do znanych już odbiorcom zagadnień z części pierwszej. Ostatni rozdział stanowi sprawdzian wiedzy i umiejętności nabytych po spotkaniu z językiem i kulturą polską. W przygotowaniu podręcznika, tak jak to było przy części pierwszej, duży udział mieli studenci o specjalności edytorskiej, którzy są autorami projektu typograficznego, piktogramów, ilustracji; ponadto wykonali skład i dokonali adiustacji.

Czcionką i piórem

Czcionką i piórem – okładka Justyna Kiliańczyk-Zięba, Czcionką i piórem. Jan Januszowski w roli pisarza i tłumacza, Kraków:Universitas 2007, 372 s.

Książka Czcionką i piórem poświęcona jest twórczości pisarskiej i translatorskiej Jana Januszowskiego. Januszowski jest szerzej znany jako ulubiony wydawca Jana Kochanowskiego i najwybitniejszy drukarz polskiego Renesansu. Ów wszechstronnie utalentowany człowiek był nie tylko mistrzem „czarnej sztuki", a więc rzemieślnikiem, ale także intelektualistą: płodnym pisarzem i tłumaczem. Pozostawił różnorodne traktaty, prace prawnicze, moralizatorskie, a nawet dowodzące zainteresowania astronomią i astrologią. Czcionką i piórem zbiera, identyfikuje oraz analizuje dorobek pisarski Januszowskiego. Uwzględnia prace opublikowane za życia Januszowskiego i odkrywane w rękopiśmiennej spuściźnie po nim pozostałej; dzieła o ustalonym autorstwie i takie, które autorka zdecydowała się przypisać Januszowskiemu; zarówno obszerne, będące nieraz owocem długoletniego trudu księgi, jak i drobne, lecz bardzo cenne prace, zwłaszcza listy, dedykacje i przedmowy. Pozwoliło to ukazać różnorodność i rozległość zainteresowań Januszowskiego, rozpoznać jego upodobania intelektualne oraz stosunek, zwykle bardzo osobisty, do rozmaitych kwestii nurtujących i kształtujących życie społeczne i kulturalne końca XVI i początku XVII wieku.

Jana Seklucjana Pieśni chrześcijańskie dawniejsze i nowe…

Jana Seklucjana Pieśni chrześcijańskie dawniejsze i nowe - okładka Jana Seklucjana Pieśni chrześcijańskie dawniejsze i nowe…, wstęp i oprac. Anna Kalisz, Kraków 2007 (Biblioteka Tradycji, nr 62)

Praca jest edycją kancjonału Pieśni chrześcijańskie, dawniejsze i nowe... Jana Seklucjana (Królewiec, 1559). Było to trzecie wydanie pierwszego drukowanego zbioru zawierającego pieśni w języku polskim. Seklucjan, pracujący jako kaznodzieja polski w Królewcu, zebrał w kancjonale dawne pieśni katolickie, przekłady tekstów niemieckich i czeskich, a także pieśni łacińskie i napisane lub przetłumaczone przez siebie; śpiewnik zawierał także zapisy melodii w notacji menzuralnej. W niniejszej pracy przedstawiono transkrypcję tekstów pieśni, poprzedzoną wstępem i opatrzoną komentarzem. Aparat krytyczny ukazuje różnice między trzema edycjami kancjonału (1547, 1550, 1559) oraz tekstami ze śpiewnika Jana Zaremby (1558). W aneksie załączono przedmowę Seklucjana z dwóch wcześniejszych wydań oraz starszy przekład hymnu Te Deum.

Polskie symbole kulturowe przed sądem pruskim w latach 1871-1914

Polskie symbole kulturowe przed sądem pruskim w latach 1871-1914 - okładka Ewa Skorupa, Polskie symbole kulturowe przed sądem pruskim w latach 1871-1914. „O podburzanie do gwałtów", Kraków: Universitas 2004, 455 s.

Autorka podjęła temat wyjątkowo trudny, zwłaszcza gdy chodzi o materiałowe procedury przygotowawcze, i przede wszystkim niezmiernie doniosły dla wiedzy o historii kultury polskiej w drugim półwieczu jej życia pod zaborami, a wręcz fundamentalny i kluczowy dla faktografii i rozumienia prawie półwiecznej historii rozwoju świadomości narodowej, widzianej pod kątem zewnętrznych uwarunkowań politycznych, ale stawiającej w centrum uwagi głębokie pokłady duchowości polskiej. Jest to więc rozprawa nowatorska, gdy chodzi o badawczą postawę interpretacyjną wobec tak bogato zgromadzonego materiału, i prekursorska, gdy chodzi o zakres tego materiału, i przejrzyste jego uporządkowanie, na podstawie którego tworzy Badaczka więcej niż tylko podwaliny historyczno-kulturowej syntezy. Nowatorskie – i po prostu nowoczesne – w pierwszym rzędzie jest tutaj samo głębokie, pozbawione narodowej jednostronności i – uzasadnionych skądinąd – historycznych resentymentów – naczelne z pozycji przyjętej hermeneutyki kulturowej obiektywizujące spojrzenie na sprawy polsko-niemieckie / niemiecko-polskie. (Z recenzji wydawniczej prof. Stanisława Balbusa)

Przewodnik, abo kościołów krakowskich krótkie opisanie

Polskie symbole kulturowe przed sądem pruskim w latach 1871-1914 - okładka Przewodnik, abo kościołów krakowskich krótkie opisanie, oprac. J. Kiliańczyk-Zięba, Kraków 2002.

Na początku XVII wieku, w roku 1603, ukazała się w Krakowie niewielka, anonimowo wydana książka Przewodnik abo Kościołów krakowskich i rzeczy w nich widzenia i wiedzenia godnych krótkie opisanie. Był to pierwszy przewodnik po polskim mieście: szczegółowy opis tutejszych kościołów, który sporządzono z przeznaczeniem dla pielgrzymów. Na powstanie tej publikacji, wyjątkowej ze względu na swój pionierski charakter i tradycję, którą zapoczątkowała, miało wpływ wiele czynników. Przede wszystkim tradycje pielgrzymkowe od stuleci związane z Krakowem jako miastem, gdzie znajdowało się szczególnie wiele cennych „miejsc świętych" oraz wzrost ich popularności wraz z umacnianiem się potrydenckiej pobożności. Dużą rolę odegrały także przygotowania do obchodów Roku Jubileuszowego, kiedy pielgrzymi liczniej niż zwykle przybywali do Krakowa.

Verbotene Druckschriften in Deutschland

Verbotene Druckschriften in Deutschland - okładka Verbotene Druckschriften in Deutschland. Bd. 4: Polnische Druckschriften 1850-1932, A: Register, B: Quellen, hrsg. von Ewa Skorupa. Druki za­ka­za­ne w Niemczech. t. 4: Druki polskie 1850-1932 A: Indeksy, B: Źródła, oprac. Ewa Skorupa, Liechtenstein: Topos-Verlag 1996, 1097 s.

Jest to obszerna dwujęzyczna praca dokumentująca zakazy wszystkich polskich druków, ikonografii, przedmiotów użytkowych o charakterze patriotycznym na terenie dzielnicy pruskiej od 1850 roku. Część pierwsza zawiera indeksy: osób i instytucji, tytułów druków, miejsc wydania i zamieszkania autorów, nakładców i drukarzy, paragrafów, na których podstawie władze dokonywały konfiskat. Część druga natomiast dostarcza czytelnikowi materiałów źródłowych tj. wszystkich danych bibliograficznych dotyczących polskich rzeczy zakazanych. Książka przygotowana została w oparciu o następujące niemieckojęzyczne źródła: Verzeichnis der verbotenen nichtperiodischen polnischen Druckschriften…, Posen 1911; Akten aus dem Kriegsarchiv, München 1915-1918; „Amstblatt für das Fürstentum Lippe", Münster 1915; „Deutsches Fahndungsblatt", Berlin 1899-1917; „Staatsanzeiger Danzig", Danzig 1932; „Zentralblatt für das Deutsche Reich", Berlin 1875-1914.

Lwowska satyra polityczna na łamach czasopism humorystyczno-satyrycznych epoki pozytywizmu

Lwowska satyra polityczna na łamach czasopism humorystyczno-satyrycznych epoki pozytywizmu - okładka Ewa Skorupa, Lwowska satyra polityczna na łamach czasopism humorystyczno-satyrycznych epoki pozytywizmu, Kraków: Universitas, 1992, 203, [16] s.

Książka ta o charakterze interdyscyplinarnym lokuje się na pograniczu wiedzy o literaturze, prasie, o historii kultury i historii politycznej. Autorka pokazuje w niej mentalność Polaków żyjących w legendarnych czasach Franciszka Józefa, widzianą oczami satyryków lwowskich. Rozprawa omawia pluralizm polityczny ówczesnej Galicji i Lodomerii ośmieszany na łamach pisemek satyrycznych, problem żydowski i ukraiński, przedstawia postaci monarchów (carów Rosji i Niemców), zatrzymuje uwagę na różnorodnych, funkcjonujących wówczas definicjach patriotyzmu. Najważniejszym zadaniem satyry była walka o polskość, obrona tożsamości narodowej, potępienie przyjaznych gestów wobec zaborców. Prześmiewcy czynili to w dwojaki sposób: ośmieszali wroga i poddawali jednocześnie krytyce wiernopoddaństwo. Dbali przy tym o demitologizację stwarzanego przez oficjalną propagandę mitu  habsburskiego, który monarchię austriacką przedstawiał w sposób idealistyczny jako państwo harmonijne i uniwersalne, zdolne do zsynchronizowania wielości kultur.